Dodano: 2018-05-27 19:48:44

Od czego zacząć szukanie swoich korzeni?

1600-01-01 - 2018-05-27

 

Od czego zacząć szukanie swoich korzeni? Gdzie szukać i jak? Jak odnaleźć archiwum niedziałającej już firmy, gdy np. potrzebujemy druku RP7?  – to tylko część pytań jakie stawiają sobie niezaprawieni jeszcze w boju poszukiwacze źródeł.

W Internecie coraz więcej można znaleźć informacji zarówno na temat samych archiwów jak i korzystania z nich - czytamy w nich między innymi o kategoriach archiwalnych jak i podziale na tzn. archiwa państwowe i wyodrębnione. Nie brakuje też opisu baz danych mających na celu ułatwienie poszukiwań. Czasem jednak to nie wystarcza…

Złożoność tematu skłoniła mnie do ujęcia zagadnienia w formie poradnika, a przytoczone przykłady będą związane z województwem wielkopolskim.  

I.Gdy szukamy przodka:

Często słyszymy, że najlepiej jest zacząć coś ,,od początku” – nie inaczej jest w tym przypadku. Dlatego przed rozpoczęciem poszukiwać należy dowiedzieć się jak wyglądał kiedyś podział administracji państwowej i kościelnej na terenach, z których pochodził nasz przodek. Podstawowym źródłem, w którym będziemy szukać informacji o naszych korzeniach są akta metrykalne ( księgi ślubów, księgi chrztów, księgi zgonów) zawsze wtedy mamy do czynienia ze źródłami kategorii A ( czyli przeznaczonymi do wieczystego przechowywania)[1]. Warto pamiętać, że do XIX wieku tylko parafie prowadziły zapiski metrykalne, spisywano je po łacinie, a w okresie zaborów jak nietrudno się domyślić w języku danego zaborcy.

Jeśli poszukujemy swoich przodków z XIX wieku sprawa jest prostsza: parafie zostały zobowiązanie do przekazywania ksiąg metrykalnych począwszy od XIX wieku miejscowym archiwom państwowym. Jednak i w tym przypadku swoje poszukiwania warto rozszerzyć np. od archiwum miejscowego według administracji dawnych zaborów. Kiedy mowa o metrykaliach XVIII wiecznych i z późniejszego okresu parafie zostały zobowiązane do przekazywania ich do achiwów kościelnych według przynależności administracji kościelnej. Księża z różnych powodów nie zawsze oddali wtedy księgi, dlatego akt należy poszukiwać zarówno w archiwach według XIX wiecznego przydziału jaki i współczesnego. W inwentarzach niektórych archiwów diecezjalnych można odnaleźć informację, iż księgi metrykalne wciąż znajdują się na parafiach (archiwa te należą do tzw. archiwów wyodrębnionych, a więc nie podlegających Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych)[2]. Z uwagi na powyższe, swoją przygodę z genealogią  czasem warto rozpocząć od wizyty u proboszcza parafii, z której pochodził szukany przodek.

W poszukiwaniach przydatne są zwłaszcza dwie bazy danych PRADZIAD[3] (znajdziemy w niej informacje o miejscach przechowywania ksiąg metrykalnych z poszczególnych parafii) oraz Szukaj w archiwach[4] ( baza udostępniająca w Internecie opisy materiałów archiwalnych Archiwów Państowych)  Dla przykładu poszukujemy metrykaliów z Poznania:

Il.1 Fragment bazy danych PRADZIAD uwzględniający wypełnianie informacji

http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/pradziad.phpŹródło: http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/pradziad.php

Il.2 Fragment bazy danych PRADZIAD uwzględniający wyniki wyszukania dla Poznania

Źródło: http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/pradziad.phpŹródło: http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/pradziad.php

Jak widać znaleziono 102 rekordy, a wyniki wyświetlają się z dość dokładnym podziałem na wyznanie/ obrządek, rodzaj aktu i datę. Klikając ikonę <więcej> uzyskamy informacje gdzie znajdują się szukane źródła.

Baza Szukaj w archiwach jest bazą Archiwów Państwowych[1], a rozpoczynając wyszukiwania najlepiej wpisać nazwę miejscowości, w której znajdowała się poszukiwana parafia. Poszerza to zakres poszukiwań, a ponieważ nie wymaga dużej trafności przy wpisywaniu hasła nie ogranicza nas tylko do akt metryklanych.  Dla przykładu wpisując w wyszukiwarkę hasło <Kalisz>  otrzymaliśmy aż 87292 rekordów o różnej tematyce:

Il. 3 Fragment bazy danych Szukaj w archiwach uwzględniający wyniki wyszukania dla Kalisza

Źródło: https://szukajwarchiwach.pl/search?q=Kalisz&rpp=15&page=5Źródło: https://szukajwarchiwach.pl/search?q=Kalisz&rpp=15&page=5

Z lewej strony widzimy kolumnę <filtry>, gdzie możemy ograniczyć rekordy do wybranych przez nas ram czasowych np. 1750-1800.  Każda z jednostek archiwalnych posiada tzw. sygnaturę[1], jest to specjalny numer, dzięki któremu możemy zamówić w archiwum interesujące nas materiały. Część źródeł możemy oglądać bez wychodzenia z domu, jeśli zostały one zeskanowane i umieszczone w bazie. Zanim zamówimy akta z archiwum warto zapoznać się z regulaminem danej placówki. Materiały zawsze są możliwe do przeglądania wyłącznie w czytelni. 

W przypadku Wielkopolski możemy skorzystać z Poznań Projekt[2]  ( bazy indeksującej XIX wieczne małżeństwa z Wielkopolski, zwierający w sobie dane do ¾ zawartych ślubów w tamtym okresie).  Jeśli posiadamy popularne nazwisko należy wpisać imię i nazwisko szukanej osoby bądź pary:

Il.4 Fragment bazy danych Poznań projekt uwzględniający wyniki wyszukania dla Katarzyna Hoffman:

Źródło: http://poznan-project.psnc.pl/#

Źródło: http://poznan-project.psnc.pl/#

Jak widać powyżej otrzymujemy informacje o wieku osoby, stanie cywilnym oraz o parafii z jakiej pochodziła co ułatwi nam stwierdzenie czy to właśnie tej osoby szukamy.

II.Gdy chcemy poszerzyć poszukiwania:

 Udało nam się znaleźć księgi metrykalne, a w nich zapisy odnośnie naszej rodziny, chcemy jednak dowiedzieć się o nich czegoś więcej…  Co wtedy? Nieraz możemy sobie pomyśleć, że skoro np. nasz przodek pochodził ze stanu chłopskiego to nie warto szukać źródeł, gdyż i tak nic nie znajdziemy. Nic bardziej mylnego. Możemy, bowiem odnaleźć nawet takie informacje jak np. czy w XVIII wieku był wolnym chłopem, ile miał ziemi, a nawet ile zwierząt i budynków gospodarczych. Trzeba jednak wiedzieć, gdzie szukać i tu sprawa zaczyna się komplikować, ponieważ w takim przypadku dobrze znać historię miejsca, w którym leżała dana parafia. Jako przykład podam podkaliski Opatówek. Według ówczesnej administracji kościelnej materiały źródłowe wytwarzane przez parafię, oraz spisy z wizytacji i lustracji kościelnych były przekazywane do Włocławka. Wiedząc natomiast, że miasto to należało do klucza opatoweckiego i było własnością arcybiskupów gnieźnieńskich[1] swoje poszukiwania należy też poszerzyć do Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie. Co do archiwów Państwowych mogłoby się wydawać, że kwerendy (poszukiwania archiwalne) można ograniczyć do pobliskiego Archiwum Państwowego w Kaliszu, jednak wiele archiwaliów np. zbiorów tabel podatkowych i lustracji z Kalisza i okolic znajduje się w Poznaniu. Na tym jednak nie koniec. Według podziału granic w czasie zaborów archiwum przynależnym dla Kalisza i okolic była Łódź i tam właśnie znajdują się liczne archiwalia dotyczące wspomnianego Opatówka ( dlatego np. w bazie <szukaj w archiwach> warto jako hasło wpisać <Opatówek>, a przy wyszukanych rekordach odnajdziemy informację, w jakim mieście znajdują się dane zespoły). Także w łódzkim IPN ( mimo, iż IPN powstał w 1998 roku) znajdują się informacje związane z Kaliszem i okolicami, a nie jak często wielu sądzi, że w poznańskim. Szukając informacji jak już wspominano ponowie najlepiej zacząć od ogółu, a więc od źródeł związanych z miastem/ wsią gdzie znajdowała się dana parafia. Mało kto może pochwalić się przodkiem, którego nazwisko widnieje w nazwie zespołu archiwalnego. 

III.Gdy potrzebujemy druku RP 7:

 W tym przypadku mamy do czynienia z kategorią archiwalną B ( obok litery znajduje się liczba oznaczająca lata jaką archiwum zakładowe musi przechowywać akta, po tym czasie zostają one wybrakowane)[2]. Zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu konieczne dla ZUS w celu ustalenia kwoty emerytury wydaje się na podstawie akt płacowo-osobowych, które mają kategorię B50[3]. Niestety zakłady pracy w czasach PRL często nieprzestrzegany przepisów archiwalnych przez co zdarzało się, że akta brakowano za szybko, bądź po prostu gubiono. Nie dbano także o to by pozostawić informację gdzie zachowane materiały przekazano. Stało się to powodem licznych problemów pokolenia ówcześnie pracującego, a obecnie starającego się o wyższe świadczenia emerytalne. Jeśli stajemy przed takim problemem należy udać się do Krajowego Rejestru Sądowego, który dla całego województwa Wielkopolskiego znajduje się w Poznaniu (ul. Grochowe Łąki 6). KRS jest podzielony na dwa wydziały i dwa biura podawcze będące obok siebie w tym samym budynku. Należy pamiętać, że przynależność do wydziału zależy od miejsca siedziby podmiotu, a nie od jego formy prawnej. Przynależność miejscową możemy sprawdzić na stronie internetowej: https://www.poznan-nowemiasto.sr.gov.pl/wlasciwosc-miejscowa-i-rzeczowa-sadu,m,mg,227

Wiedząc już gdzie należy się udać, kolejnym krokiem jest sporządzenie pisma skierowanego do odpowiedniego wydziału (jeśli chcemy otrzymać prezentatę tj, potwierdzenie, pismo przygotowujemy w dwóch kopiach; uwaga: w sądzie nie otrzymamy usługi ksero! Wyjątek stanową osoby niepełnosprawne). W piśmie należy podać jak najwięcej pamiętanych przez nas informacji np.: o jaki zakład pracy/ spółdzielnie chodzi ( im bardziej precyzyjna nazwa tym lepiej), jaki był jej adres, w jakich latach tam pracowaliśmy. Warto podkreślić, że KRS jest miejscem, gdzie uzyskamy pomoc w ustaleniu gdzie składowane są szukane przez nas dokumenty, a nie miejscem gdzie je otrzymamy. Wyjątek stanowią podmioty prawne, których akta składowane są w składnicy akt KRS. Dlatego, jeśli szukamy dokumentów płacowo-osobowych podmiotu prawnego, który w ostatnich latach zakończył działalność, a swoją przynależność miejscową miał na terenie Wielkopolski sprawa jest prostsza. Firmy mają obowiązek prawny podawania w aktach KRS informacji, o tym jakie archiwum przejęło dokumenty owego podmiotu[4].

Poszukując źródeł należy pamiętać, że ich stan zachowania bywa bardzo różny, jednak kluczowa jest wiedza gdzie szukać i jak szukać. Obecnym i przyszłym poszukiwaczom archiwaliów pozostaje nam życzyć wytrwałości i powodzenia.

 

Podsumowując, warto zacząć od:

  • Zebrania informacji o podziale administracji kościelnej i państwowej (należy pamiętać o kontekście historycznym oraz mieć na uwadze fakt, że źródła zwłaszcza metrykalne były pisane po łacinie, a w późniejszym okresie w języku zaborcy)
  • Podstawowej znajomości o dostępnych bazach danych oraz umiejętność korzystania z nich (w większości baz danych nie poleca się wyszukiwać po imieniu i nazwisku, ale np. po miejscowości, w której znajdowała się parafia do jakiej należał nasz przodek)
  • Zaznajomienia się z regulaminem archiwów, z których będziemy korzystać

 

 

 

[1] J. Topolski, Rozwój latyfundium arcybiskupstwa gnieźnieńskiego od XVI do XVIII wieku,  Poznań 1955, s. 17.

[2] Ustawa z dnia 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, Dz. U. z 2015r. poz. 1446, z 2016r. poz. 352, Art. 35.

[3] Ustawa z dnia 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, Dz. U. z 2015r. poz. 1446, z 2016r. poz. 352, Art. 51.

[4] Ustawa z dnia 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, Dz. U. z 2015r. poz. 1446, z 2016r. poz. 352, art. 51.

[1] https://sjp.pwn.pl/sjp/sygnatura;2576718.html (postęp 20.05.2018)

[2] http://poznan-project.psnc.pl/ ( dostęp 20.05.2018)

[1] https://szukajwarchiwach.pl/ (dostęp 20.05.2018)

[1] Ustawa z dnia 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, Dz. U. z 2015r. poz. 1446, z 2016r. poz. 352, Art. 3.

[2] Ustawa z dnia 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, Dz. U. z 2015r. poz. 1446, z 2016r. poz. 352, Art. 29

[3] http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/pradziad.php (dostęp 20.05.2018)

[4] https://szukajwarchiwach.pl/ (dostęp 20.05.2018)

Komentarze