Dodano: 2017-08-07 09:16:09

Interwencja Jana Zamojskiego w księstwa naddunajskie 1595-1600

1595-09-01 - 1600-10-20

W XVI wieku Rzeczpospolita Obojga Narodów, Cesarstwo Habsburgów oraz Imperium Osmańskie rywalizowały o wpływy w położonych pomiędzy sobą hospodarstwach Mołdawii i Wołoszczyzny oraz w Księstwie Siedmiogrodzkim[1]. Księstwa te wyniszczane przez kolejne wojny turecko-austriackie oraz walki wewnętrzne, a także eksploatacje gospodarki, nie były w stanie prowadzić niezależnej od państw ościennych polityki[2].

Mapka XVI wiek.png                                              Mapa przedstawia księstwa naddunajskie w 1600 r. Legenda: Transylvania- Siedmiogród, Moldavia- Mołdawia, Wallachia- Wołoszczyzna.

Szlachcicem polskim, który pod koniec XVI wieku starał się znacznie rozszerzyć wpływy Rzeczpospolitej w księstwach naddunajskich był Jan Zamojski[3]. Szczyt kariery osiągnął za panowania króla Stefana Batorego w latach 1575-1586. Wtedy został mianowany kanclerzem wielkim koronnym w 1578 roku, a w 1581 roku hetmanem wielkim koronnym co dawało mu duże kompetencje w zakresie prowadzenia polityki zagranicznej oraz dowodzenia armią[4]. Zamojski popierał plany króla, który dążył do utworzenia ligi antytureckiej, a tym samym odbicia europejskich terenów znajdujących się pod władzą Osmanów[5]. Z domem Batorych był dodatkowy związany poprzez małżeństwo z bratanicą królewską Gryzeldą Batorówną[6]. Po śmierci Stefana Batorego znalazł się przez pewien czas w konflikcie z nowym władcą Rzeczpospolitej- Zygmuntem III Wazą, jednak pomimo tego zachował wpływ na politykę zagraniczną państwa[7]. Potężny kanclerz dążył do utworzenia z Mołdawii, Wołoszczyzny i Siedmiogrodu zależnych od Rzeczpospolitej państw, które miały ją osłaniać przed zagrożeniem tureckim[8].

Jan_Zamoyski_Hetman.jpg    Jan Zamojski

 W 1595 roku książę siedmiogrodzki Zygmunt Batory wprowadził na tron Mołdawii przychylnego sobie Stefana Rozwana[9]. Jednocześnie sam Zygmunt Batory związany był układami sojuszniczymi z Habsburgami, co w konsekwencji oznaczało poszerzenie wpływów cesarskich na terenie Mołdawii[10]. Jan Zamojski nie chciał dopuścić do takiej sytuacji, dlatego też zdecydował się na osadzenie w Mołdawii hospodara lojalnego Rzeczpospolitej[11]. Imperium Osmańskie toczyło wojnę z hospodarem wołoskim oraz jego sojusznikami, co wzmacniało plany wojenne kanclerza[12]. Pretendentem do przejęcia tronu w Mołdawii został wybrany przywódca propolskiego stronnictwa- Jeremi Mohyła[13].

 

W lipcu 1595 roku Janowi Zamojskiemu udało się zebrać około 7 tysięcy żołnierzy na wyprawę zbrojną do Mołdawii[14]. Pod koniec sierpnia jego wojska przekroczyły granicę hospodarstwa[15]. Stacjonujące w Mołdawii wojska siedmiogrodzkie bez walki ustępowały przed siłami kanclerza[16].Stefan Rozwan wobec braku wystarczających do obrony sił zbiegł do Siedmiogrodu[17]. Na początku września 1595 roku Zamojski zajął stolicę Mołdawii- Jassy gdzie na tronie osadził Jeremiego Mohyłę[18]. Nowy hospodar za pomoc w osadzeniu go na tronie uznał swą zależność względem Rzeczpospolitej, ponad to godził się na możliwość wcielenia hospodarstwa do Korony[19]. Sukces Jana Zamojskiego mocno zaniepokoiło Imperium Osmańskie, które było przeciwne poszerzeniu się wpływów Rzeczpospolitej na tym terenie[20]. Turcja nie mogła jednak bezpośrednio ingerować na terenie hospodarstwa, ponieważ jej wojska poniosły porażkę z rąk hospodara Michała[21]. Dlatego też na „zaproszenie”[22] sułtana tureckiego do walki miał się włączyć Chanat Krymski[23].

 

Orda tatarska odpowiedziała na wezwanie tureckie i wyruszyła w kierunku Mołdawii[24]. Zamojski na wieść o zbliżaniu się przeciwnika pozostawił w Jassach garnizon żołnierzy, a sam z resztą armii wyruszył na wschód i okopał się pod Cecorą w pętli rzeki Prut[25]. Pozycja ta była chroniona z trzech stron rzeką i oprócz dużych walorów obronnych dawała możliwość ciągłego uzupełniania zapasów wody[26]. Od strony lądu zbudowano wały i rowy chroniące przed atakami[27]. Ponad to wybudowano bastiony które obsadzono artylerią oraz piechotą liczącą około 2 tysiące żołnierzy[28]. Pomiędzy bastionami utworzono bramy, które miały służyć kawalerii do wypadów na otwarte pole[29]. Zamojski dysponował niespełna 5 tysiącami jazdy, na którą składała się przede wszystkim ciężkozbrojna husaria oraz średnia jazda kozacka[30]. W razie porażki wybudowano most umożliwiający odwrót do Jass[31].

 

Na czele armii tatarskiej, która wyruszyła na spotkanie Zamojskiego stanął sam chan Gazi Gerej II[32]. Nadciągająca orda liczyła około 20 tysięcy wojowników, a przed bitwą została dodatkowa wzmocniona skromnymi posiłkami tureckimi w tym małym oddziałem tureckich janczarów[33]. Podstawową siłą zbrojną chanatu, która brała udział w wyprawach było pospolite ruszenie składające się z dobrze uzbrojonej aczkolwiek nie licznej arystokracji oraz słabo wyposażonego w broń i pancerz chłopstwa[34]. Sztuka wojenna Tatarów wywodziła się jeszcze z czasów mongolskich Czyngis-chana[35]. Przed bitwą zasypywali oni wroga gradem strzał a dopiero potem atakowali starając się jednocześnie okrążyć przeciwnika[36]. Tatarzy do perfekcji doszli w jeździectwie oraz strzelaniu z łuków[37]. Ich słabą stroną była mała odporność na ogień broni palnej[38]. Dlatego też chan Gazi Gerej II pomimo swej trzykrotnej przewagi liczebnej, zdawał sobie sprawę z silnej pozycji jaką zajmował Zamojski i nie chciał zaryzykować frontalnego ataku na jego obóz. Jego plan zakładał wywabienie sił kanclerza w otwarte pole gdzie następnie miało nastąpić ich oskrzydlenie i rozbicie[39].

 

Bitwa pod Cecorą rozpoczęła się 19 X 1595 od ataku 200 janczarów tureckich na pozycje Zamojskiego z zamiarem wyciągnięcia sił kanclerza w otwarte pole[40]. Oddziały polskie na wyraźny rozkaz nie oddalały się jednak od obozu[41]. Jeszcze tego samego dnia lewe skrzydło ordy tatarskiej dowodzone przez brata chana uderzyło na jedną z bram obozu polskiego[42]. Zamojski odpowiedział na ten manewr siłami siedmiu chorągwi jazdy[43]. Konnica polska atakując dała się wyciągnąć daleko poza obóz na co czekał chan Gazi Gerej II, który uderzył na flankę nadciągającej jazdy, siłami swego centrum[44]. Śmiałe uderzenie Tatarów zaskoczyło polską jazdę, jednak czujny Zamojski rzucił na odsiecz kolejne chorągwie jazdy oraz roty piechoty[45]. Gazi Gerej II nie zdecydował się na użycie swego prawego skrzydła i pomimo swej przewagi liczebnej ustąpił wraz z ordą z pola[46].Następnego dnia jeden z oddziałów tatarskich starał się podejść bliżej obozu polskiego został jednak celnie ostrzelany z broni palnej i zmuszony od odwrotu[47]. Po dwóch dniach walki podczas których Tatarom nie udało się zniszczyć przeciwnika w otwartym polu, chan zrozumiał iż nie może liczyć na szybkie zwycięstwo. Dodatkowo Tatarzy musieli liczyć się z tym że im dłużej pozostają w Mołdawii tym bardziej narażony jest Krym na atak kozaków[48]. Dlatego też obie strony szybko zgodziły się na negocjacje czego efektem było zawarte porozumienie dnia 21 X 1595 roku[49].

 

Ugoda cecorska przewidywała uznanie przez Turcję władzy Jeremiego Mohyły oraz zgodę na stacjonowanie polskich załóg w Mołdawii[50]. Nowy hospodar wciąż miał jednak płacić haracz Turcji[51]. Niedługo po zawarciu porozumienia Chan powrócił na Krym[52]. Jednak już w kilka tygodni później wpływy polskie a tym samym władzę Mohyły na Mołdawii starał się podważyć jej poprzedni hospodar Stefan Rozwan[53]. Dzięki udzielonemu wsparciu militarnemu przez księcia siedmiogrodzkiego Zygmunta Batorego, najechał Mołdawię i 12 XII 1595 roku pod Suczawą wydał bitwę Jeremiemu Mohyle wspieranemu przez polskie oddziały[54]. Rozwan przegrał jednak walkę, jego wojska zostały rozbite, a on sam schwytany, zginął nabity na pal[55].Zwycięstwo Jana Zamojskiego, a później Jeremiego Mohyły poszerzało polskie wpływy na terenie Mołdawii[56].

 

Po kilku latach od zawarcia układu cecorskiego, wpływy polskie w Mołdawii zostały zagrożone z innej strony [57]. Osobą która zachwiała wtedy układ sił nad Dunajem był hospodar Wołoszczyzny- Michał Waleczny. Bojar ten rozpoczął swe rządy na Wołoszczyźnie w 1593 roku[58]. Od samego początku swego władania starał się szukać sojuszników w walce z Turcją. W 1594 roku przy poparciu Siedmiogrodu oraz Mołdawii rozpoczął wojnę z Imperium Osmańskim odnosząc szereg spektakularnych zwycięstw, między innymi zdobywając Bukareszt(co ciekawe zwycięstwa te umożliwiły Zamojskiemu zajęcie Mołdawii w 1595 roku)[59].Ostatecznie w 1596 roku uzyskał potwierdzenie swej władzy od sułtana[60]. Wobec poszerzeniu wpływów Rzeczpospolitej w Mołdawii, zawarł w 1598 roku sojusz z Austrią min. uzyskując pieniądze na utrzymanie wojska[61]. Sukcesy Michała umocniły pozycję Wołoszczyzny na arenie międzynarodowej, a silna armia utrwalała pozycję hospodara oraz dawała możliwość realizacji jego śmiałych planów [62].

Michał Waleczny.jpg      Michał Waleczny

W 1599 roku nowym księciem Siedmiogrodzkim został sojusznik i krewny Jana Zamojskiego a zarazem kolejny już przedstawiciel rodziny Batorych- kardynał Andrzej Batory[63].  Z jego pomocą kanlerz zamierzał osadzić na tronie Wołoszczyzny brata Jeremiego Mohyły- Szymona Mohyłę[64]. Hospodar Wołoszczyzny Michał Waleczny nie zamierzał jednak biernie oczekiwać biegu wydarzeń. Już w październiku 1599 roku wkroczył na czele wojska do Siedmiogrodu i w bitwie pod Șelimbăr rozbił armię wierną Batoremu[65]. Kardynał Andrzej Batory zginął uchodząc z pola bitwy[66]. Po zajęciu Siedmiogrodu Michał próbował negocjacji z Rzeczpospolitą, a kiedy one zawiodły zdecydował się na zbrojny atak na Mołdawię[67]. Udało mu się pokonać wojska Jeremiego Mohyły, który został zmuszony do ucieczki, a także zająć stolicę hospodarstwa Jassy. 27 V 1600 Michał po raz pierwszy użył tytułu „Hospodara Wołoszczyzny i Siedmiogrodu i Mołdawii”[68]. Zjednoczenie wszystkich trzech księstw było niewątpliwie dużym sukcesem hospodara, z drugiej jednak strony narażało go na kontrakcję Rzeczpospolitej, Turcji oraz Austrii które nie były zainteresowane w zjednoczeniu się ziem rumuńskich pod jego rządami[69].

 

Śmierć kardynała Andrzeja Batorego oraz utrata Mołdawii zdeterminowały Jana Zamojskiego do podjęcia nowej wyprawy wojennej nad Dunaj[70]. Kanclerzowi udało się uzyskać wsparcie dyplomatyczne Habsburgów oraz Turcji[71]. Na początku września 1600 roku armia polska wsparta przez prywatne poczty magnackie przekroczyła Dniestr[72]. Zamojskiemu z dużą łatwością udało się zająć tereny Mołdawii, ze względu na to iż główne siły hospodara Michała zaangażowane były w walki na Siedmiogrodzie z powstańcami węgierskimi oraz oddziałami austriackimi[73]. Na początku października siły kanclerza uderzyły na Wołoszczyznę. Dowództwo polskie ufało iż Michał będzie zdeterminowany do obrony tej krainy i wyda im bitwę[74]. W tym czasie siły polskie zostały wzmocnione przez kozaków zaporoskich oraz Mołdawian i Węgrów, którzy przeszli na polską stronę[75]. Z kolei Michał poniósł klęskę od sił austriacko-węgierskich i musiał pogodzić się z utratą Siedmiogrodu[76]. Udało mu się jednak zebrać nową armię i ruszyć naprzeciw Zamojskiemu[77]. Siły kanclerza liczyły wtedy około 20 tysięcy żołnierzy i przewyższały liczebnością i kunsztem armię wołoską[78]. Do decydującej konfrontacji doszło 20 X 1600 roku w okolicach wsi Bukowa[79]. Walki rozpoczął wzajemny ostrzał artyleryjski, który nie przynosił spodziewanych efektów stronie polskiej[80]. W tej sytuacji dowództwo polskie zdecydowało się rozstrzygnąć bitwę frontalnym atakiem[81]. Połączone uderzenie jednostek piechoty oraz jazdy zadecydowało o załamaniu się sił wołoskich i ich rozbiciu[82]. Jak piszę Leszek Podhorodecki: „Pogrom armii Michała był zupełny. W ręce zwycięzców wpadło 95 chorągwi, wszystkie działa, cały obóz i tysiące jeńców.”[83] Hospodar Michał zdołał uciec z pola bitwy[84].

 

Po zwycięskiej batalii, wojska polskie zajęły Bukareszt[85]. Zamojskiemu udało się teraz przywrócić władzę Jeremiemu Mohyle w Mołdawii, z kolei jego brata Szymona Mohyłę osadził na tronie w Bukareszcie jako hospodara wołoskiego. Obydwa hospodarstwa znajdowały się teraz w zasięgu wpływów Rzeczpospolitej[86]. Michał Waleczny po klęsce pod Bukową starał się jeszcze odzyskać dawne wpływy, min. współpracując z Habsburgami. W interesie Austrii nie leżało jednak umocnienie jego pozycji. Dlatego też 19 VIII 1601 roku Michał na rozkaz cesarskiego generała Georga Basty, został we własnym obozie napadnięty i zamordowany[87].

 

Pomimo Victorii pod Bukową, Rzeczpospolita nie zdołała utrzymać swych wpływów nad Dunajem. W 1602 roku Turcji udało się obalić rządy Szymona Mohyły na Wołoszczyźnie i wybrać na jego miejsce lojalnego sobie Radu Serbana[88]. Wojska polskie były wtedy zaangażowane w wojnę polsko-szwedzką o Inflanty 1600-1611, przez co nie mogły interweniować na południu[89]. W ciężkich walkach na północy udział wziął sam Jan Zamojski prowadząc wojska Rzeczpospolitej w kampanii 1601 roku[90]. Stary i schorowany już kanclerz zmarł 3 VI 1605 roku[91]. Jan Zamojski odszedł nie dokończywszy swego dzieła jakim miał być polski protektorat nad księstwami naddunajskimi. Idea ta była ryzykowna ponieważ narażała na konflikt z Turcją oraz kontrakcję dyplomatyczną Habsburgów[92]. Jednak poprzez utworzenie buforowych państw na południu, Korona mogła zyskać dodatkową ochronę przed ewentualnym konfliktem z Turcją[93]. Należy również pamiętać o tym iż orda tatarska często przeprowadzała wyprawy łupieżcze do Rzeczpospolitej szlakiem prowadzącym właśnie przez Mołdawię[94]. Dlatego też czynny i konsekwentny udział Korony w rozgrywce o hospodarstwa niewątpliwie hamowałby i odsuwał zagrożenie zarówno tatarskie jak i tureckie[95].

 

Po śmierci Jeremiego Mohyły, władzę w Mołdawii w 1607 roku przejął jego syn Konstanty Mohyła[96]. Jednak już w 1611 roku Imperium Osmańskie wykorzystując zaangażowanie Rzeczpospolitej w wojnę z Moskwą z lat 1609-1618, wkroczyło do hospodarstwa i obaliło rządy Konstantyna[97]. Na jego miejsce Turcja wybrała oddanego sobie Stefana Tomszę[98]. Upadek rządów rodu Mohyłów w Mołdawii, oznaczał fiasko koncepcji Jana Zamojskiego dotyczącej utworzenia polskiej strefy wpływów nad Dunajem[99]. Korona była wtedy zbyt mocno zaangażowana w konflikt ze wschodnim sąsiadem, by móc ingerować na południu. Pomimo tego polska magnateria pod przywództwem Stefana Potockiego podjęła się prywatnej wyprawy do Mołdawii, zakończonej klęską 19 VII 1612 roku pod Sasowym Rogiem[100]. W 1615 roku „królewiątka” zorganizowały nową wyprawę pod wodzą Samuela Koreckiego oraz Michała Wiśniowieckiego, która pomimo początkowych sukcesów również zakończyła się porażką[101]. Awanturnicze wyprawy polskich magnatów mające na celu restaurację władzy rodu Mohyłów w Mołdawii, podejmowane bez zgody sejmu Rzeczpospolitej, tylko zaostrzały napięte już stosunki z Turcją[102]. Koronie w zawartym w 1617 roku układzie pod Buszą, udało się jednak na krótko uniknąć konfliktu z Imperium Osmańskim[103]. Ostatecznie spór o księstwa naddunajskie miała rozstrzygnąć wojna polsko-turecka 1620-1621[104].

           

[1] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 114.

[2] J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1986,  s. 152-161.

[3] L. Podhorodecki, Wazowie w Polsce, Warszawa 1985, s.78.

[4] H. Wisner, Zygmunt III Waza, Wrocław 1991, s. 45.

[5] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 78.

[6] H. Wisner, Zygmunt III Waza, Wrocław 1991, s. 45.

[7] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 108-114.

[8] L. Podhorodecki, Wazowie w Polsce, Warszawa 1985, s.78.

[9] J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1986,  s. 162.

[10] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 114.

[11] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. T. III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 296.

[12] J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1986,  s. 161-163.

[13] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. T. III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 296.

[14] Tamże, s. 295.

[15] Tamże,  s.296.

[16] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 115.

[17] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. T. III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 296.

[18] Tamże, s. 296-297.

[19]J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1986,  s. 163.

[20] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 115.

[21] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. TOM III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 297.

[22] Chanat Krymski znajdował się od 1478 roku w zależności lennej od Imperium Osmańskiego. Chanowie Krymscy jako wasale mieli obowiązek brać udział w wyprawach wojennych Turcji. Pomimo tego Osmanowie ze względu na bliskie powiązania z rodem panującym i siłę militarną odnosili się z szacunkiem wobec swojego lennika. Dlatego też oficjalne wezwania na wojnę nie miały charakteru rozkazu [w:] L. Podhorodecki, Chanat Krymski i jego stosunki z Polską w XV-XVIII w., Warszawa 1987, s. 19-28.

[23] L. Podhorodecki, Chanat Krymski i jego stosunki z Polską w XV-XVIII w., Warszawa 1987, s. 125.

[24] P. Jasienica, Rzeczpospolita Obojga Narodów. Srebrny Wiek, Warszawa 1989, s. 208.

[25] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. T. III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 297.

[26] Tamże,  s. 297-298.

[27] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 116.

[28] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. T. III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 297-298.

[29] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 116.

[30]M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. T. III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 298.

[31] Tamże.

[32] L. Podhorodecki, Chanat Krymski i jego stosunki z Polską w XV-XVIII w., Warszawa 1987, s. 125.

[33] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. TOM III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 298-299.

[34] L. Podhorodecki, Chanat Krymski i jego stosunki z Polską w XV-XVIII w., Warszawa 1987, s. 53-55.

[35] Tamże, s. 53.

[36] L. Podhorodecki, Chanat Krymski i jego stosunki z Polską w XV-XVIII w., Warszawa 1987, s. 57.

[37] Tamże, s. 55.

[38] Tamże, s. 59.

[39] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. T. III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 299.

[40] Tamże.

[41] P. Jasienica, Rzeczpospolita Obojga Narodów. Srebrny Wiek, Warszawa 1989, s. 208.

[42] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. T. III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 299.

[43] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 119.

[44] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. T. III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 299-300.

[45] Tamże, s. 300.

[46] Tamże.

[47] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 120.

[48] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. T. III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 300.

[49] Tamże.

[50] L. Podhorodecki, Wazowie w Polsce, Warszawa 1985, s.78.

[51] J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1986,  s. 163.

[52] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. T. III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 300.

[53] L. Podhorodecki, Wazowie w Polsce, Warszawa 1985, s.78.

[54] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. T. III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 302.

[55] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 121.

[56] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. T. III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 304.

[57] L. Podhorodecki, Chanat Krymski i jego stosunki z Polską w XV-XVIII w., Warszawa 1987, s. 126-127.

[58] J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1986,  s. 161.

[59] J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1986,  s. 161-163.

[60] Tamże,  s. 163.

[61] Tamże, s. 164.

[62] Tamże.

[63] Tamże.

[64] Tamże.

[65] Tamże.

[66] P. Jasienica, Rzeczpospolita Obojga Narodów. Srebrny Wiek, Warszawa 1989, s. 245.

[67] J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1986,  s. 165.

[68]Tamże.

[69] Tamże.

[70] Tamże.

[71] L. Podhorodecki, Wazowie w Polsce, Warszawa 1985, s. 92.

[72]L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 122.

[73] J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1986,  s. 165.

[74] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 123-124.

[75] Tamże.

[76] J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1986,  s. 165.

[77] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 123.

[78] Tamże, s. 124-125.

[79] Tamże.

[80] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 126.

[81] Tamże, s. 126-127.

[82] Tamże, s. 127.

[83]Tamże.

[84]Tamże, s. 92.

[85] Tamże, s. 93.

[86] P. Jasienica, Rzeczpospolita Obojga Narodów. Srebrny Wiek, Warszawa 1989, s. 248

[87] J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1986,  s. 166.

[88] L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 128.

[89] P. Jasienica, Rzeczpospolita Obojga Narodów. Srebrny Wiek, Warszawa 1989, s. 248-249.

[90]L. Podhorodecki, Hetman Jan Zamoyski 1542-1605, Warszawa 1971, s. 132-145.

[91] Tamże, s. 160.

[92] M. Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. TOM III. Lata 1576-1599, Zabrze-Tarnowskie Góry 2013, s. 304.

[93]Tamże.

[94]L. Podhorodecki, Chanat Krymski i jego stosunki z Polską w XV-XVIII w., Warszawa 1987, s. 57.

[95]P. Jasienica, Rzeczpospolita Obojga Narodów. Srebrny Wiek, Warszawa 1989, s. 248.

[96]L. Podhorodecki, Hetman Żółkiewski, Warszawa 1968, s. 189-190.

[97]J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1986,  s. 166-167.

[98]L. Podhorodecki, Hetman Żółkiewski, Warszawa 1968, s. 190.

[99]J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1986,  s. 166-167.

[100]L. Podhorodecki, Hetman Żółkiewski, Warszawa 1968, s. 190.

[101]L. Podhorodecki, Wazowie w Polsce, Warszawa 1985, s. 149-150.

[102]L. Podhorodecki, Hetman Żółkiewski, Warszawa 1968, s. 192-193.

[103] L. Podhorodecki, Hetman Żółkiewski, Warszawa 1968, s. 214.

[104]L. Podhorodecki, Wazowie w Polsce, Warszawa 1985, s. 161-162.

Komentarze

wielbiciej historii
Dodano: 2017-08-08 22:24:18

Super ! Tatarzy ogólnie brali od Czingis-chana to, że udawali odwrót, armia rzucała się na nich,a oni atakowali ...i właśnie nie wiem, z boków, czy nagle zwrot robili? 

A Tatarzy atakowali tylko hospodarstwa? CHyba były jakieś chadzki kozackie i odwety tatrskie? 

Damian Matusiak (Adam)
Dodano: 2017-08-09 03:04:23

@wielbiciej historii wyprawy tatarskie miały swoje trzy rodzaje: drobne- organizowane przez kilkuset bądź kilkudziesięciu Tatarów w celach typowo rabunkowych, średnie- tutaj brało udział już kilka tysięcy Tatarów, a celem takich wypraw była przede wszystkim grabież, zmuszenie do wypłaty zaległych upominków. Największe były wyprawy walne- organizowane wszystkimi siłami ordy(często z chanem na czele), chodziło w nich o osiągnięcie jakiś celów politycznych, militarnych i często to sułtan turecki decydował gdzie orda ma uderzyć podczas takich wypraw(czasami było to sprzeczne z interesami chanów). Ogólnie to najczęściej Tatarzy wyprawiali się na Rosję i Polskę, stamtąd przywozili największe łupy(niewolnicy) i mieli największy zysk. Właśnie takie wyprawy doprowadzały do wypraw odwetowych kozaków zaporoskich(w przypadku Korony) oraz kozaków dońskich( w przypadku Moskwy). Jeżeli chodzi o taktykę to Tatarzy chcieli przeciwnikowi odciąć drogę odwrotu, więc jak najbardziej dochodziło do oskrzydleń.

Pozdrawiam

wielbiciej historii
Dodano: 2017-08-09 13:36:44

@Adam Dzięki za wytłumaczenie, właśnie nie byłem pewien czy było oskrzydlenie czy nie. Kozacy dońscy także występowali? Byślałem że byli tylko Ci z czasów powstania Chmielnickiego tzn. Zaporoscy. Nie wiedziałem, że ruskie też mieli swoich !